Vroege signalering van potentieel ernstige toxiciteit bij chemotherapie, doelgerichte therapie en immunotherapie
“Ach, ik dacht dat het erbij hoorde.”
Het is een uitspraak die veel oncologieverpleegkundigen zullen herkennen. Patiënten willen hun behandeling graag voortzetten, willen de afdeling niet onnodig bellen of vinden het lastig om in te schatten welke klachten normaal zijn en welke niet. Tegelijkertijd kunnen juist subtiele symptomen de eerste aanwijzing zijn voor een ernstige behandel gerelateerde complicatie.
Daar ligt een belangrijke rol voor de oncologieverpleegkundige. Niet alleen in het geven van voorlichting over mogelijke bijwerkingen, maar vooral in het herkennen van signalen die vragen om snelle beoordeling en opschaling. Vroege signalering kan complicaties beperken, ziekenhuisopnames voorkomen en in sommige gevallen zelfs levens redden (1).
Wanneer een ogenschijnlijk milde klacht toch urgent blijkt
Tijdens een telefonische follow-up vertelt een patiënt die immuuntherapie ontvangt dat hij sinds enkele dagen vaker diarree heeft. Hij voelt zich verder redelijk en heeft geen koorts. Voor de patiënt is het geen reden tot ongerustheid. Toch weet de oncologieverpleegkundige dat juist deze klacht een eerste uiting kan zijn van immuun gemedieerde colitis. Daarom is het belangrijk dat nieuwe klachten niet alleen worden beoordeeld op hun huidige ernst, maar ook op hun mogelijke oorzaak (2,3).
Vijf alarmsignalen die altijd aandacht verdienen
Koorts: altijd snelle beoordeling. Diarree: let op toename, buikpijn, bloedverlies en dehydratie. Benauwdheid: denk aan infectie, longembolie of pneumonitis. Pijn op de borst: laagdrempelig overleg. Neurologische klachten: altijd dezelfde dag beoordelen (3).
Praktische triagevragen voor de oncologieverpleegkundige
- Is er mogelijk sprake van een acute infectie? 2. Kan deze klacht passen bij ernstige behandelingstoxiciteit? 3. Is er sprake van een duidelijke verandering ten opzichte van het uitgangsniveau van deze patiënt? Wanneer één van deze vragen met ja wordt beantwoord, is overleg met de behandelend arts, verpleegkundig specialist of physician assistant gewenst.
Klachten die altijd dezelfde dag besproken moeten worden
- Koorts tijdens of kort na chemotherapie
• Nieuwe of toenemende diarree tijdens immuuntherapie
• Nieuwe of toenemende benauwdheid
• Pijn op de borst
• Neurologische symptomen
• Plotselinge achteruitgang van de conditie
De kracht van vroeg signaleren
Nieuwe behandelmogelijkheden hebben de prognose van veel patiënten verbeterd. Tegelijkertijd vragen chemotherapie, doelgerichte therapieën en immuuntherapie om blijvende alertheid op mogelijke toxiciteit. Vroege herkenning van veranderingen in het klachtenpatroon maakt vaak het verschil tussen een beheersbare bijwerking en een ernstige complicatie (3).
Bronnen
- Integraal Kankercentrum Nederland (IKNL). Bijwerkingen bij kanker / Bijwerkingenbijkanker.nl.
- Kanker.nl. Bijwerkingen van immunotherapie. Laatst bijgewerkt mei 2023.
- Haanen J et al. Management of Toxicities from Immunotherapy: ESMO Clinical Practice Guideline for Diagnosis, Treatment and Follow-Up. Annals of Oncology. 2022.
NL-NP-2600021
